Những vầng trăng bặt dạng/Về phía nhà nào/Bài ca mục tử

  

Những vầng trăng bặt dạng, hay những góc nhìn, châu Âu, một cái tên, một khái niệm,
một vùng đất, châu Âu, những triển khai kỳ lạ, những lan truyền bất kể,  những quá khứ,
minh triết, và lầm lẫn , những nghĩ ngợi...

  

II.VỀ PHÍA NHÀ NÀO(*)
 
cây đổ mấy nghìn năm lẻ bóng
núi vươn giữa lớp lớp bụi mù
con chim khách kêu vang lừng đất
người mang gươm cứu nước không về
 
(*) dựa vào chữ trong À la recherche du temps perdu của Marcel Proust
 
 

 

Bài ca mục tử (**)

 

này hỡi trang tuyệt thế giai nhân, nếu quả nàng không biết
thì hãy ra đi theo vết chân đàn cừu

[Bài Ca Thứ Nhất, Chương 1, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

 

ngay từ phút đầu cuộc thánh chiến dường các bạn đã quên giao ước Sinai giữa Moses và Thiên Chúa: “ngươi không được ước muốn nhà cửa, vợ, đầy tớ, bò, lừa của người láng giềng của ngươi”, suốt mấy trăm năm, bạn, những vị giáo hoàng, những vị hoàng đế, những hiệp sĩ, chiến sĩ, những nông gia, thương gia, những dân tự do hay nô lệ, đã dẫm lên bao nhiêu  đất đai trên mặt đất này, mấy trăm năm sau, hay mấy nghìn năm sau, vẫn còn nghe tiếng vó ngựa và tiếng gào giận dữ  của con người, dường bạn đã nói với ai đó, có phải là người con gái chạy loạn không nhỉ, hỡi bạn tình của lòng anh, anh ví nàng như con tuấn mã ngậm dây cương xa giá Pharaoh [sách Diễm Ca, Cựu Ước] 

 

                                                   ***

 

kìa ai đang tiến lên từ sa mạc, tựa hồ những cột mây
thơm ngát mùi nhũ hương mộc dược
ngạt ngào hương phấn xứ lạ phương xa ?

[Bài Ca Thứ Ba, Chương Ba, sách Diễm ca, Cựu Ước] 

 

dù sao thì tôi như vẫn cứ nhìn thấy ông Moses đang dẫn đầu đám dân Israel của ông làm cuộc vượt thoát ngục tù Ai Cập, cuộc xuất hành vĩ đại, Si nai… Sinai, dường tôi vẫn cứ nghe thấy những khúc hát sa mạc, chính nơi đây Ngài chọn làm chỗ ở , đây cũng là đền thánh tự tay ngài lập nên, Chúa là vua hiển thị đến muôn thuở muôn đời [sách Thánh Vịnh, Cựu Ước]  rồi bằng những cuộc tấn công, vây hãm, bằng các giao ước giữa các bộ tộc Israel, người Israel đã lấy đất của người Canaan, bên bờ Đông Địa Trung Hải, ở bên này và ở bên kia sông Jordan, vị vua thứ hai của người Israel, Davis (1000-961?), kế nghiệp vị vua thứ nhất Saul (1020-1000?),  đã chiếm đóng Jerusalem làm thủ đô của dân Israel, theo ý của Thiên Chúa, ông vua thứ ba của dân Irael, Solomon, con trai của Davis, người đã để lại một kỷ vật tượng trưng lòng trung thành của dân Israel với Thiên Chúa, đền thánh Jerusalem, và các bạn, suốt mấy trăm năm trong các cuộc thánh chiến, sau những lần thu hồi được  đất Thánh  Jerusalem, các bạn vẫn cứ còn đi tìm thêm những miền đất khác, hay niềm khao khát đất đai của buổi ban đầu của tổ tiên bạn như ngọn lửa vẫn cứ bùng cháy trong  bạn,

 

                                                    ***

 

tôi ngủ, nhưng lòng tôi chợt thức
có tiếng người tôi yêu gõ cửa :
“mở cửa cho anh vào, hỡi em gái, người bạn tình của anh                
hỡi bồ câu, ôi mười phân vẹn mười
này đầu anh, lớp sương dày đã phủ,
và tóc anh, đêm khuya làm đẫm ướt.”

[Bài Ca Thứ Tư, Chương Năm, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

 

đấy là niềm tin như lớp sương dày phủ lên đầu lên tóc một dân tộc đã làm cho cả thế giới bối rối: không bao giờ bị suy suyễn lòng tin về mối quan hệ giữa con người và Thiên Chúa trong lòng dân Israel, hay niềm tin ấy giống như một “yếu tố khoa học”, hãy tạm nghĩ thế, làm cho một dân tộc long đong nhất trong những long đong vẫn không bị xóa tên trên bản đồ mặt đất, nó, thứ yếu tố kỳ dị ấy như niềm cảm hứng cho sự hình thành  Ky Tô Giáo Châu Âu và Hồi Giáo miền Cận Đông, nhưng suốt mấy trăm năm, các bạn, những chiến binh của những cuộc thánh chiến có vẻ đã ra khỏi niềm cảm hứng nhân văn và huyền nhiệm,

 

                                              ***

 

người yêu của tôi chẳng khác gì linh dương
tựa hồ chú nai nhỏ
kìa chàng đang đứng sau bức tường nhà
nhìn qua cửa sổ, rình qua chấn song    

[Bài Ca Thứ Hai, Chương Hai, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

 

chính là các bạn, trong những cuộc thánh chiến suốt mấy trăm năm  đã làm tiêu tan bao nhiêu cuộc tình, bắt đầu là lời kêu cứu  giáo hoàng La Mã của vua Bizantine về sự trợ giúp chặn  bước tiến quân của Hồi giáo, và hứa sẽ  xóa bỏ sự phân ly giữa Ky tô giáo chính thống ở Đế  quốc La Mã phương đông và Giáo hội Ki tô  giáo Rôma phương Tây, tháng 9 năm 1095Giáo hoàng Urban II đã có  bài thuyết giảng tại Clermont, miền nam nước Pháp, kêu gọi giới quý tộc đảm nhiệm cuộc viễn chinh vào đất Thánh, lời kêu gọi  đã gây tác động đến mọi tầng lớp xã hội phương Tây và dẫn đến một cuộc thập tự chinh mang tính đại chúng với sự tham gia đông đảo của nông dân và người nghèo ở miền bắc Pháp và châu thổ sông Rhine cùng với một số hiệp sĩ , tu sĩ, tháng 2 năm 1096, dưới  sự chỉ huy của thầy tu ẩn dật người Pháp Piere l’Ermite, đội quân đông đảo được trang bị thô sơ và không được tổ chức tốt từ Cologne [Đức] vượt  qua BulgariaHungary rồi kéo đến Constantinople, kinh thành của Đế quốc La Mã phương đông, sau khi được hoàng đế Alexios I của Byzantine đưa qua eo Bosphorus, họ nhanh chóng bị quân Hồi Gíáo Seljuk [hồi giáo Thổ Nhĩ Kỳ] đánh tan, một đội quân khác được tổ chức  từ giới quý tộc gồm Robert xứ Normandy , Godfrey xứ Bouillon, Raymon IV xứ Toulouse,  Bohemond I xứ AntiochTancred xứ Taranto… tiến đến Constantinople,  cuối tháng 4 năm 1097, đội quân quí tộc  tiến vào lãnh thổ của người Seljuk tháng 6 năm 1099, Thập tự quân tiến tới Jerusalem, dường các bạn vui lắm vì đã lấy lại được đất Thánh từ tay Hồi Giáo Seljuk,

 

                                                     ***

 

này các thiếu nữ Jerusalem,  tôi van nài các bạn :
vì đàn linh dương với bầy nai ngoài đồng
xin đừng lay vội, đừng đánh thức tình yê,
cho đến khi tình yêu ưng thuận.
[Bài Ca Thứ Nhất, Chương hai, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

năm 1144, cuộc thập tự chinh thứ hai  gồm hai đội quân, một do vua Louis VII của Pháp, một do vua Konrad III (Hohenstaufen) của Đức chỉ huy lên đường chiếm Damascus (Syria) để tạo tiền đồn cho đất Thánh Jerusalem, cuộc đột chiếm Damascus thất bại, dường các bạn  cứ gào lên với những người con gái đang chờ bạn ở đất Thánh,

 

                                                     ***

 

gió bấc nổi lên đi, gió nam hãy ùa tới
thổi mát vườn của tôi, cho hương thơm lan toả
người tôi yêu cứ vào vườn của chàng
mà thưởng thức hoa thơm trái tốt.

[Bài Ca Thứ Ba, Chương Bốn, sách Diễm Ca, Cưu Ước]

năm 1187, vua Hồi giáo ở Ai Cập và Syria, nhà quân sự và văn hóa  Saladin đánh bại quân Thập tự và chiếm lại Jerusalem,  hoàng đế Friedrich I Barbarossa của đế quốc La Mã thần thánh, vua Philippe II Auguste của Pháp cùng vua Richard I của Anh đồng loạt tiến quân về phương Đông, năm 1190, Friedrich I Barbarossa chết đuối khi đang vượt sông Saleph (nay là sông Goksu) ở xứ Tiểu ÁThổ Nhĩ Kỳ và hầu hết quân đội của ông quay trở về nước, đội quân của Richard I và Philippe II Auguste đã vây hãm và chiếm được Acre, một thành phố cảng nằm ven vịnh Haifa, Israel, nhưng do mâu thuẫn vốn có giữa 2 vương quốc nên Philippe II Auguste bỏ về nước,  Richard I phải ký hòa ước với Saladin vào tháng 9 năm 1192, theo đó lãnh thổ của công quốc Jerusalem vẫn nằm trong một phạm vi hẹp từ Acre đến Jaffa trên bờ Địa Trung Hải, người Kitô giáo hành hương được quyền viếng thăm Jerusalem trong 3 năm, tôi chẳng biết là các bạn đang buồn hay đang vui,

 

                                                     ***

 

xin đặt em như chiếc ấn trên trái tim anh
như chiếc ấn trên cánh tay an.
phải, tình yêu mãnh liệt như tử thầ,
cơn đam mê dữ dội như âm phủ.
lửa tình là ngọn lửa bừng cháy
một ngọn lửa thần thiêng

[Lời Bạt, Chương tám, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

 

cuộc Thập tự chinh thứ tư bắt đầu năm 1202 do Giáo hoàngInnocent III phát động với mục tiêu chiếm Ai Cập để từ đó tấn công Jerusalem, nhưng do thiếu tiền, những người chỉ huy thập tự quân đã thỏa thuận với thành phố của những kênh đào Venezia để  đánh chiếm Zara, địch thủ thương nghiệp của Venezia, một thành phố cũng của người Kitô giáo, Venezia lại thuyết phục thập tự quân tấn công Constantinople, thủ đô của Đế quốc La Mã phương đông theo Chính thống giáo, thành phố vốn đang có mối bất hòa giữa các phe phái nên  nhanh chóng thất thủ, mặc dù Giáo hoàngInnocent III cố gắng ngăn chặn các đạo quân thập tự, song bọn họ đã cướp bóc và đốt cháy hết một phần thành phố, sau đó  Venezia và Thập tự quân phân chia đế quốc Byzantine thành các công quốc để thống trị cho đến năm 1261, lần này tôi nhìn thấy các bạn đã quên hẳn giao ước Sinai Moses đã giao ước với Thiên Chúa,

 

                                                              ***

 

em sẽ đưa anh vào nhà mẹ em
và anh sẽ chỉ dạy cho em
em sẽ mời anh uống rượu thơm hảo hạng
uống nước thạch lựu vườn nhà em

[Bài Ca Thứ Năm, Chương Tám, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

đoàn quân do hoàng đế Friedrich II (Đế quốc La Mã thần thánh) đứng đầu tiến hành Thập tự chinh lần thứ sáu vào năm 1228 nhưng nhanh chóng quay trở về và Friedrich II đã bị Giáo hoàng rút phép thông công, Friedrich II lại quay sang đàm phán, năm 1229 đạt được với  Hồi giáo phương đông  hiệp ước hòa bình trong mười năm, khôi phục lại quyền kiểm soát Jerusalem,  năm1244Jerusalem lại thất thủ trước sự tấn công ồ ạt của lính đánh thuê Hồi Giáo,  tôi nhìn thấy đất Thánh của các bạn cũng nhọc nhằn không kém các bạn,

 

                                                         ***

 

nếu em là bức tường thành, ta sẽ xây lên đó một vọng lâu bằng bạc, nếu em là cổng thành, ta sẽ lắp then cài gỗ bá hương

[Phụ Trương, Chương Tám, sách Diễm Ca, Cựu Ước]

sau khi Jerusalem bị chiếm, vua PhápLouis IX (Thánh Louis) đã thực hiện  cuộc Thập tự chinh thứ bảy vào năm 1247, tiến đến Ai Cập, chiếm được thành phố Damietta, và  và tiến quân về Cairo năm 1249, nhưng đã  bị quân Hồi giáo của Baybars I và Emir Fakr ed-Din đánh bại trong trận Mansoura tháng 2 năm 1250, vua Louis IX của bị bắt làm tù binh và được thả sau khi đã trả tiền chuộc, lần này thì tôi không kịp nhìn thấy vua đắp tường thành và xây lầu vọng bạc, sao vua không đi giải phóng đất Thánh Jerusalem mà tiến chiếm Ai Cập nhỉ,

 

                                                    ***

 

xin đặt em như chiếc ấn trên trái tim anh
như chiếc ấn trên cánh tay anh
phải, tình yêu mãnh liệt như tử thần
cơn đam mê dữ dội như âm phủ
lửa tình là ngọn lửa bừng cháy
một ngọn lửa thần thiêng

[Lời Bạt, Chương Tám, sách Diễm Ca, Cựu Ước]
 

cuộc viễn chinh lần thứ tám lại cũng do vua Louis IX thực hiện, lần này là tiến chiếm Tunisia, nước Hồi Giáo Bắc Phi , nhưng ngày 25 tháng 8 năm 1270, vua đã chết ở gần Tunis vì bệnh dịch hạch, sao vua cũng không  đi giải phóng đất Thánh mà tiến chiếm Tunisie nhỉ,

 

                                                            ***

 

tôi xuống vườn hạnh đào ngắm chồi non thung lũng
xuống xem nho đã đâm chồi

[Bài Ca Thứ Năm, Chương Sáu, sách Diễm Ca, Cựu Ước] 

 

có thể nói vương quốc La Tinh ở Jerusalem trong các cuộc thập tự chinh là kinh nghiệm đầu tiên của Châu Âu trong việc chiếm làm thuộc địa một miền đất ở hải ngoại,  những cuộc thập tự chinh được những người Châu Âu theo chủ nghĩa thực dân thế kỷ 19  ca ngợi như kiểu mẫu cho những bành trướng của Châu Âu sang phương đông, tôi thấy ở đó là sự tàn bạo, và tồi tệ, động cơ thúc đẩy cuộc viễn chinh tôn giáo là sự tham lam hơn là sùng đạo,  dường những việc làm của các bạn trong mấy trăm năm Gisu người Nazareth đã nhìn thấy trước: Thiên sứ thứ năm thổi kèn, tôi thấy một ngôi sao từ trời rơi xuống đất, ngôi sao ấy được trao cho chìa khóa của vực sâu.  Khi ngôi sao mở vực sâu thì có khói từ vực sâu bay lên như khói của một lò lửa lớn, mặt trời và không gian bị u ám bởi khói của vực sâu ấy.  Từ luồng khói đó có những châu chấu bay ra khắp đất, và chúng được ban cho năng lực giống như năng lực của bọ cạp trên đất vậy.  Chúng được bảo đừng làm hại cỏ trên đất, các loại tươi xanh và cây cối …[Sách Khải Huyền, Tân Ước] 

 

                                                   ***

 

tôi, kẻ chăn dắt chữ nghĩa  thời đương đại, cứ muốn các bạn cùng hát với tôi những khúc hát về quá khứ: bài ca mục tử

 

(**)Những trích dẫn Cưu Ước và Tân Ước là theo bản văn tiếng Việt trong Kinh Thánh trọn bộ nhà xuất nản Thành Phố Hồ Chí Minh năm 1999, và theo bản văn tiếng Việt trong Lịch sử văn minh Tây phương nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin năm 2003, và theo trang mạng http://www.freebiblecommentary.org/pdf/vie/VOL12_vietnamese.pdf