Czeslaw Miloz/ Luận về thơ/ Khúc IV: Thiên Nhiên

Helen Vendler :

At times, a poem is so powerful that it bursts the bounds in which it was written—the bounds of language, geography, epoch. The notorious modern case is The Waste Land—an untranslatable poem, one might have thought, except that it has been universally translated, universally read, and universally—strange though it may seem—understood. Coming upon a poem of that degree of power is a revelatory experience. Thanks to Czeslaw Milosz, born in 1911, and his translator, the poet Robert Hass, another such poem, Milosz’s Treatise on Poetry—written in 1955–1956—is appearing in English for the first time
https://www.nybooks.com/articles/2001/05/31/a-lament-in-three-voices

 

Helen Vendler :

Đôi khi, một bài thơ có sức mạnh đến mức phá vỡ các giới hạn mà nó được viết ra – giới hạn của ngôn ngữ, địa lý, thời đại. Trường hợp nổi tiếng hiện thời là The Waste Land [của Thomas Stearns Eliot, nhà thơ Noben người Anh, sinh 1888, mất  1965]- một bài thơ không thể dịch được, người ta có thể nghĩ, trừ khi nó được dịch để phổ biến, để được đọc rộng rãi và phổ biến – thật kỳ lạ  dù nó có vẻ – được hiểu. Đi đến một bài thơ của mức độ quyền lực như thế là một trải nghiệm vang dội. Cảm ơn Czeslaw Milosz, [nhà thơ Noben người  Ba Lan] sinh năm 1911, và dịch giả của ông, nhà thơ Robert Hass, về một bài thơ khác [cũng lớn] như vậy,  Luận Về Thơ của Miloz – được viết vào năm 1955–1956 – đã xuất hiện lần đầu tiên bằng tiếng Anh.

https://www.nybooks.com/articles/2001/05/31/a-lament-in-three-voices 

 

 

LUẬN VỀ THƠ/ KHÚC IV: THIÊN NHIÊN

 

Khu vườn tự nhiên mở ra
Cỏ nơi ngưỡng cửa xanh mướt
Và cây hạnh nhân bắt đầu trỗ hoa

 

Sunt mihi Dei Acherontis propitii!
Valeat numen triplex Jehovae!
Ignis, aeris, aquae, terrae Spiritus,
[google dịch, bỡi người đọc thơ không biết đọc tiếng La Tinh:
Có lợi cho Acheron!
Hãy từ biệt quyền năng ba ngôi của Đức Giê-hô-va!
Lửa, không khí, nước, linh hồn của đất ]
Xin chào! – khách bước vào nói

 

Ariel [vị thần bảo hộ  tự nhiên] sống trong lâu đài của cây táo,
Nhưng sẽ không xuất hiện, [chỉ] rung lên như cánh con ong vò vẽ,
Và [con quỉ] Mephistopheles, đã giả dạng làm  tu viện trưởng
Của người Dominicans hoặc của người Franciscans,
Sẽ không xuống khỏi bụi dâu
Di chuyển đến một ngôi sao năm cánh được vẽ trong
                                                      lớp mùn đen của con đường

 

Nhưng cây đỗ quyên sẽ cuốc bộ giữa những tảng đá,
Đi giày trong những chiếc lá bằng da và rung chiếc chuông màu hồng
Con chim nhiệt đới  hummingbird, như đứa trẻ thơ giữa chốn trời cao,
Quanh quẩn một nơi, [như] trái tim đang đập của cuộc chuyển động
Chết đứng  nơi móng vuốt của một bụi gai đen, con châu chấu
Rịn ra thứ dịch màu nâu từ cái mòm co quắp của nó
Và anh ta có thể làm gì, một vị tổng giám đốc không có thực

Như người ta [vẫn] gọi anh ấy, không hơn một nhà ảo thuật
Socrates của những con ốc sên, như người ta [vẫn] gọi  anh ấy,
Nhạc sĩ của những quả lê, trọng tài của lũ chim
                                                                 orioles, một người đàn ông?
Trong những tác phẩm điêu khắc và trong những tranh vẽ
                                                                   đầy cá tính của chúng ta
Chế ngự để tồn tại. [để khỏi] Chết giữa thiên nhiên
Hãy để cho anh ta hộ tống chiếc quan tài của người rừng
Đưa tới từ vách núi bỡi một con quỉ núi,
Con dê đực với chiếc sừng cong nhô ra của nó,
Hãy để cho anh ta đến thăm nghĩa trang của những người săn cá voi
Ai đã đâm  ngọn dáo vào thịt da con quái vật biển,
Và tìm kiếm sự bí ẩn trong ruột lũ thú  và trong mỡ  cá voi
Sự va đập giảm dần, sóng [cũng] lặng yên
Hãy để cho anh ta tháo mở cuốn giáo khoa thư của nhà luyện kim
Người hầu như đã tìm thấy mật mã, như vậy là đã
                                           nắm [trong tay]  quyền trượng
Rồi thì chết đi mà không có tay, mắt, hoặc linh đan

 

Ở đây có mặt trời. Và bất cứ ai, khi còn nhỏ,
[đều] Tin anh ta có thể phá vỡ mô hình lập lại
Của các sự vật, nếu chỉ cần anh ta hiểu được mô hình,
Bị quẳng xuống, những thối rữa trên thịt da những kẻ khác,
Kinh ngạc nhìn những sắc màu của lũ bướm,
Nỗi kinh ngạc chẳng thể diễn đạt, cái vô hình, kẻ thù
                                                            của nghệ thuật

 

 

Giữ cho mái chèo khỏi rít lên trong tình cảnh khó khăn của nó,
Anh ta buộc chúng với chiếc khăn tay. Bóng tối
Đã lao về phía đông từ dãy núi lớn Rocky
Và lắng lại nơi các khu rừng của đai lục:
Bầu trời [như] đầy than hồng phản chiếu trong đám mây,
Chuyến bay của lũ chim diệc, những đám cây trên đầm lầy,
Những thân cây trong nước, tím ngắt, đen xỉn. Thuyền của tôi
Rẽ ra những không tưởng vô hình của lũ muỗi
Ở đó lập tức chúng dựng lại những toa lâu đài rực rỡ của chúng
Một bông huệ nước chìm xuống, sủi bọt, ở bên dưới mũi thuyền

 

 

Bây giờ chỉ là đêm. Nước màu xám tro
[có cả] Kịch, âm nhạc, nhưng không tài nào nghe
                               được. Tôi đợi một giờ đồng hồ 
Trong sự lặng lẽ, các giác quan [của tôi] quay
                                                     về với ngôi nhà nghỉ của con hải ly
Rồi thì đột nhiên, một nếp nhăn trong nước,
vành trăng đen của con thú, trần trụi, xới lên một cách nhanh chóng
từ màu tăm tối ao tù, từ chất metan sủi bọt
Tôi không phải là thứ phi vật chất và không bao giờ là phi vật chất
Sự nhạy cảm của tôi  ở trong không khí, mùi động vật của tôi,
Sự trải ra, như cầu vồng, làm kinh sợ con hải ly:
Một thứ âm vang đẫm ướt  bất ngờ
Tôi vẫn trú ngụ nơi tôi trú ngụ
Trong bức trướng cao, mềm mại của nhung đêm
Làm chủ những gì đã đến với cảm giác của tôi: 
Cái cách hoạt động của bàn chân con thú có bốn ngón, cái cách tóc
Rũ bỏ nước trong con đường hầm đầy bùn
Việc chẳng biết thời gian là gì, không nghe thấy cái chết
Được gửi cho tôi bỡi vì tôi biết mình sẽ chết

 

Tôi nhớ hết mọi thứ. Đám cưới đó ở Basel,
Một lần chạm vào dây đàn viola và trái cây
Trong những cái cốc bằng bạc. Như là phong tục ở Savory,
Và rượu vang tràn ra. Những ngọn lửa của những cây nến
Lay động và yếu ớt trong cơn gió thổi lại từ sông Rhine.
Những ngón tay của nàng, [như thể] các đốt xương sáng  
                                                lấp lánh nơi làn da                                                                 
[như] Cảm nhận được những cái móc và những nút gài của lụa
Và chiếc váy mở ra như một bản tóm tắt
Giảm dần từ phần bụng mịn màng biến động
Sợi dây nơi cổ áo tạo nên tiếng xào xạc không niên đại,
Trong các hõm hốc nơi những cánh tay của những
                                                              niềm tín ngưỡng khác nhau
Lẫn với tiếng chim kêu và mái tóc đỏ của các hoàng đế La Mã

 

 

Có lẽ đây chỉ là lời yêu thương của riêng tôi
Ở bên kia con sông thứ bảy. Một hạt sạn của chủ quan,
Nỗi ám ảnh, cái ngản đường
Cho đến khi cánh cửa sổ khép lại, những con chó trong khu vườn lạnh,
Tiếng còi tàu, kẻ đi đêm trong đám cây xanh cao
Được miễn cho sự biến dạng của ký ức
Và cỏ nói: nó làm sao thì tôi không biết

 

 

Tiếng vỗ sóng của con hải ly trong đêm nước Mỹ
Ký ức lớn rộng hơn so với cuộc đời tôi
Một cái đĩa thiếc, rơi trên những viên gạch đỏ không bình thường
Của tầng nhà, khua lên tiếng leng keng như không bao giờ dứt
Belinda chân to, Julia, Thaïs,
Những túm lông thuôc giới tính bọn họ được che phủ bỡi dải băng

 

Bình yên cho những nàng công chúa dưới những bụi cây nơi Thế Giới Cổ
Những cơn gió sa mạc đập vào bờ mắt trang điểm của bọn họ
Trước khi thân thể được cuộn trong dải băng nhỏ,
Trước khi hạt lúa rơi vào giấc ngủ nơi ngôi mộ,
Trước khi đá im bặt, và chỉ có lòng trắc ẩn

 

Hôm qua con rắn bò qua đường vào lúc sẫm tối
Bị bánh xe nghiền nát, con rắn quằn quại trên lớp nhựa trải đường
Chúng ta vừa là con rắn vừa là cái  bánh xe
Có hai thứ chiều hướng. Đấy là điều không thể
Chân lý của tồn tại, ở đây, là ở nơi bờ mép của vĩnh cửu
và không vĩnh cửu.
Nơi những đường thẳng song song gặp nhau,
Thời gian cất cánh bay lên trên mọi lúc 

nguồn : https://www.poemhunter.com/i/ebooks/pdf/czeslaw_milosz_2013_12.pdf

[còn tiếp] 

 

 

 

A Treatise On Poetry: Iv Natura

translated by the author and Robert Hass.

 

The garden of Nature opens.
The grass at the threshold is green.
And an almond tree begins to bloom.

Sunt mihi Dei Acherontis propitii!
Valeat numen triplex Jehovae!
Ignis, aeris, aquae, terrae spiritus,
Salvete!—says the entering guest.

Ariel lives in the palace of an apple tree,
But will not appear, vibrating like a wasp’s wing,
And Mephistopheles, disguised as an abbot
Of the Dominicans or the Franciscans,
Will not descend from a mulberry bush
Onto a pentagram drawn in the black loam of the path.

But a rhododendron walks among the rocks
Shod in leathery leaves and ringing a pink bell.
A hummingbird, a child’s top in the air,
Hovers in one spot, the beating heart of motion.
Impaled on the nail of a black thorn, a grasshopper
Leaks brown fluid from its twitching snout.
And what can he do, the phantom-in-chief,
As he’s been called, more than a magician,
The Socrates of snails, as he’s been called,
Musician of pears, arbiter of orioles, man?
In sculptures and canvases our individuality
Manages to survive. In Nature it perishes.
Let him accompany the coffin of the woodsman
Pushed from a cliff by a mountain demon,
The he-goat with its jutting curl of horn.
Let him visit the graveyard of the whalers
Who drove spears into the flesh of leviathan
And looked for the secret in guts and blubber.
The thrashing subsided, quieted to waves.
Let him unroll the textbooks of alchemists
Who almost found the cipher, thus the scepter.
Then passed away without hands, eyes, or elixir.

Here there is sun. And whoever, as a child,
Believed he could break the repeatable pattern
Of things, if only he understood the pattern,
Is cast down, rots in the skin of others,
Looks with wonder at the colors of the butterfly,
Inexpressible wonder, formless, hostile to art.

To keep the oars from squeaking in their locks,
He binds them with a handkerchief. The dark
Had rushed east from the Rocky Mountains
And settled in the forests of the continent:
Sky full of embers reflected in a cloud,
Flight of herons, trees above a marsh,
The dry stalks in water, livid, black. My boat
Divides the aerial utopias of the mosquitoes
Which rebuild their glowing castles instantly.
A water lily sinks, fizzing, under the boat’s bow.

Now it is night only. The water is ash-gray.
Play, music, but inaudibly! I wait an hour
In the silence, senses tuned to a beaver’s lodge.
Then suddenly, a crease in the water, a beast’s
black moon, rounded, ploughing up quickly
from the pond-dark, from the bubbling methanes.
I am not immaterial and never will be.
My scent in the air, my animal smell,
Spreads, rainbow-like, scares the beaver:
A sudden splat.
I remained where I was
In the high, soft coffer of the night’s velvet,
Mastering what had come to my senses:
How the four-toed paws worked, how the hair
Shook off water in the muddy tunnel.
It does not know time, hasn’t heard of death,
Is submitted to me because I know I’ll die.

 

I remember everything. That wedding in Basel,
A touch to the strings of a viola and fruit
In silver bowls. As was the custom in Savoy,
An overturned cup for three pairs of lips,
And the wine spilled. The flames of the candles
Wavery and frail in a breeze from the Rhine.
Her fingers, bones shining through the skin,
Felt out the hooks and clasps of the silk
And the dress opened like a nutshell,
Fell from the turned graininess of the belly.
A chain for the neck rustled without epoch,
In pits where the arms of various creeds
Mingle with bird cries and the red hair of caesars.

Perhaps this is only my own love speaking
Beyond the seventh river. Grit of subjectivity,
Obsession, bar the way to it.
Until a window shutter, dogs in the cold garden,
The whistle of a train, an owl in the firs
Are spared the distortions of memory.
And the grass says: how it was I don’t know.

Splash of a beaver in the American night.
The memory grows larger than my life.
A tin plate, dropped on the irregular red bricks
Of a floor, rattles tinnily forever.
Belinda of the big foot, Julia, Thaïs,
The tufts of their sex shadowed by ribbon.

Peace to the princesses under the tamarisks.
Desert winds beat against their painted eyelids.
Before the body was wrapped in bandelettes,
Before wheat fell asleep in the tomb,
Before stone fell silent, and there was only pity.

Yesterday a snake crossed the road at dusk.
Crushed by a tire, it writhed on the asphalt.
We are both the snake and the wheel.
There are two dimensions. Here is the unattainable
Truth of being, here, at the edge of lasting
and not lasting. Where the parallel lines intersect,
Time lifted above time by time.
 

 

nguồn https://www.poemhunter.com/i/ebooks/pdf/czeslaw_milosz_2013_12.pdf