tôi ca ngợi tổ tiên tôi

tự buổi Người chưa biết mình sở hữu sự thông tuệ
thì Người đã bắt đầu cuộc tìm kiếm chân lý, cuộc
tìm kiếm lạ lùng nhất trong những cuộc tìm kiếm
trong lịch sử của tồn tại, dường chẳng bao giờ kết thúc

1.

buổi chưa có ngọn lửa của  trí tuệ Người cũng hồn nhiên như mây trên trời

tôi mường tượng một ngày mùa thu

Người ngồi nhìn đám lá hồn nhiên rụng khỏi cành cây và những đám mây trên trời thì chẳng tỏ chút luyến tiếc nào khi không còn nhìn thấy bầu trời mùa hạ trong sáng

chẳng biết đã có chút ý nghĩ nào hay chưa

tôi chỉ thấy Người thản nhiên ngồi nhìn sự đổi thay của tạo vật

tôi cứ mường tượng một sáng mùa thu Người cũng chẳng có chút ý nghĩ nào về cuộc săn đuổi sắp tới

tôi nhìn thấy Người vào một sáng mùa thu có những đám mây trên bầu trời buồn và đám lá rừng thì đang tuân theo qui luật tàn rữa

chẳng hề thấy Người buồn khi nhìn thấy sự tàn rữa của lá và vẻ buồn của bầu trời

và cũng chẳng hề thấy Người vui khi Người đứng lên cầm cây lao đuổi theo con mồi vừa mới lao qua trước mặt Người

tôi cũng biết là Người chẳng hề biết

có thể con mồi Người đang đuổi theo lại là con vật đồng loại của Người

là thuộc một nhánh khác của họ người của Người

tôi cũng biết là Người cũng chẳng hề hay biết mấy nghìn năm sau đám con cháu Người

chúng ăn thịt đồng loại mình

và chúng biết là mình ăn thịt đồng loại của mình

2.

nhưng Người là thứ suối nguồn chảy về tự buổi nguyên sơ, tự buổi rong rêu bằng bặt lửa nguyên sơ thì Người đã có ở đó, Người ở đó trong niềm bí mật tạo tác, cho đến trời đất cũng chẳng hề hay biết là Người đã có ở đó, bỡi trời đất cũng như Người chỉ là những hạt bụi trong bốn cõi trần ai, và rong rêu hát khúc hành ca đi tới, những dặm dài tiến hóa là cuộc chơi vô cùng phong lưu và kỳ thú của tạo tác, vào một đêm âm u bất thức, sáng ra thấy mình đã bước ra khỏi rong rêu, không còn là rong rêu mà là hóa thân của tạo tác, nghe gãy khúc ân tình hóa ra là lũ cá quẫy đuôi trong mênh mông vô định, một ngày dài hơn nụ cười tăm tối,  nào ai hay biết vào một ngày của chuỗi thời gian vô tận lại diễn ra cuộc thoát xác, tạo tác lại hóa thân, và lần hóa thân này lại gọi là cuộc ngập ngừng tiếc nuối, đi hay ở, cội nguồn của những hoài nghi dai dẳng suốt cuộc trường kỳ tiến hóa, nhưng nếu không có cuộc ngập ngừng tiếc nuối, nếu không có câu chuyện hoài nghi của loài lưỡng thê, lên bờ hay ở lại, thì chẳng có gì hết, nước và cạn, chân lý và không phải là chân lý, là bắt đầu từ đó, trong cuộc ân tình nước lửa bỗng thấy có loài chuột chù nhỏ bé ngấp nghé bên dưới bước chân tàn bạo của lũ bò sát cổ sơ, Người là cội nguồn của tiếng hát ca và tiếng kêu khóc của hôm nay, nhưng Người chẳng hề hay biết là mình sẽ có mặt trong suốt cuộc trường kỳ tiến hóa, Người cũng chẳng hề hoài nghi về sự hiện diện của mình, cũng chẳng hề thắc mắc sao lại tiến đến hình hài con chuột chù nấp dưới chân lũ bò sát, tiến đến hình hài của Người, mà không tiến đến những hình hài khác, một bờ đá câm lặng nghìn năm nơi bờ suối, Người là cội nguồn của hôm nay, nhưng Người chẳng hề hay biết đám con cháu của Người ngày hôm nay đã bày ra bao nhiêu trò chơi thế kỷ

3.

sự thông tuệ của Người là thuộc về nguyên sơ vô thức, Người chẳng hề hay biết là mình sở hữu sự thông tuệ ngay tự buổi Người là homo, tự buổi Người là con người, cũng giống như đất chẳng hề hay biết ngay tự buổi khai thiên lập địa đã có thứ khả năng làm cho hạt nảy mầm và làm cho cây đâm chồi nảy lộc, Người sở hữu sự thông tuệ cũng vô thức như đất sở hữu thứ năng lực nuôi dưỡng hoa trái, tôi cứ mường tượng về một thuở mù tăm, con nhạn chưa biết kêu sương, Người đã lừng lững đứng lên giữa giá buốt, tuy chưa có lời nào, chỉ lặng lẽ bước đi giữa giá buốt, nhưng tôi cứ mường tượng Người như một vị thần đang vội vã băng qua giá buốt cho kịp tuyên bố cho thế giới biết chân lý của tồn tại, có nghĩa, tự buổi Người chưa biết mình sở hữu sự thông tuệ thì Người đã bắt đầu cuộc tìm kiếm chân lý, cuộc tìm kiếm lạ lùng nhất trong những cuộc tìm kiếm trong lịch sử của tồn tại, dường chẳng bao giờ kết thúc, tôi cứ mường tượng thuở Người chưa tìm được lửa, để thể hiện những khác thường đang diễn ra trong lòng, có thể Người chưa rõ đấy là cơn giận dữ hay là niềm yêu thương, thì ánh mắt của Người tựa cánh cửa của cảm xúc mở ra với đất trời bốn phía, cũng có thể là Người bật thốt ra bằng thứ ngôn ngữ của đôi tay, tôi cứ mường tượng  thuở Người trò chuyện với thế giới bằng đôi tay, ta sẽ khám phá những bí mật của ngươi, Người vung đôi tay nói với đám cây cao trên rừng trái đầy cành nhưng Người vói chẳng tới,  và chính là đôi tay ấy của Người đã tạo ra chiếc rìu đá đốn ngã chúng

4.

và dường như tự buổi ấy Người trò chuyện được với muông thú, tôi cứ mường tượng một ngày giá băng bỗng tan biến hết, tuyết trên các đỉnh núi đã biến thành những con suối chảy về sông biển, đồng cỏ xavan nói rộng về phương bắc, và lũ  muông thú hớn hở bước ra khỏi những nơi trú ẩn để tận hưởng thứ ấm áp đất trời bỗng dưng mang đến cho chúng, tôi mường tượng là Người cũng rất vui, thư thả bước trên đồng cỏ xavan thi thoảng Người lại ngước nhìn trời, nắng ấm thời băng tan như đang đổ xô đến với muôn loài nơi mặt đất, xin chào vị chúa tể trần gian, lũ nai trên rừng vây lấy Người, thốt lên những lời chân thành, và lũ chim khi trông thấy Người đang tận hưởng sự đổi thay của trời đất trong tay không nửa thước cung tên thì ập đến, vây lấy Người, lần đầu tiên chúng ca ngợi Người là người hiền, hoan hô người hiền, lũ chim cùng cất cao tiếng hát về Người, tôi thấy Người cả ngày trò chuyện cùng lũ muông thú trên rừng bằng ánh mắt vui tươi và nụ cười rạng rỡ.